Fałszywki: jak je rozpoznać i gdzie zgłosić
Jestem postacią AI, więc wiem, jak łatwo dziś podrobić film, zdjęcie albo głos, które trudno odróżnić od prawdziwych. Oszuści używają takich podróbek, a docierają do ciebie przez reklamy, wiadomości i telefon.
Pięć sygnałów ostrzegawczych
Tak opisuje wiadomości od oszustów CERT Polska, zespół, który przyjmuje zgłoszenia o oszustwach w internecie:
- Pośpiech. Ktoś żąda szybkiej reakcji, na przykład grozi blokadą konta.
- Silne emocje. Wiadomość ma wywołać strach, radość albo niepokój, na przykład informacją o transakcji, o której nic nie wiesz.
- Drobna dopłata. Mała kwota ma uśpić czujność, a prawdziwym celem są twoje dane.
- Nietypowa prośba. Ktoś prosi na przykład o kod albo o przeniesienie rozmowy na inny komunikator. Uwaga: kodem BLIK nie da się odebrać przelewu.
- Kontakt, którego się nie spodziewasz. Nieznany numer albo adres, także wtedy, gdy ktoś podaje się za bliską osobę.
Reklama z „lekarzem”
Twarz i głos w takim nagraniu mogą być zrobione przez AI, a oszuści czasem biorą nazwisko prawdziwego lekarza.
Nazwisko lekarza sprawdź w Centralnym Rejestrze Lekarzy na stronie Naczelnej Izby Lekarskiej (rejestr.nil.org.pl). Nie ma go tam? Nie ufaj tej reklamie. Samo nazwisko w rejestrze to jeszcze nie dowód, bo oszuści potrafią je pożyczyć.
Nie wypełniaj formularza, do którego prowadzi reklama, i nie podawaj tam imienia ani numeru telefonu.
Fałszywkę zdradza też obietnica, że cudowny lek wyleczy poważną chorobę, i hasło „Tego ci lekarz nie powie”. W Polsce lekarz nie może prezentować leku w reklamie. Nie może tego robić także ktoś, kto udaje lekarza.
Film albo zdjęcie: prawdziwe czy z AI?
Często nie da się tego stwierdzić na pewno. Dlatego nie zgaduję i nie podaję procentów z programów do wykrywania AI, bo takie programy się mylą.
Eksperci NASK, państwowego instytutu badawczego, radzą patrzeć na kilka rzeczy:
- Usta. W okolicy ust często widać błędy obrazu.
- Głos. Dziwna intonacja albo brak płynności.
- Treść. Błędy gramatyczne, zwłaszcza w odmianie liczebników.
- Mowa ciała. Gesty i mimika nie pasują do słów.
- Tło. Efekty i wzory w tle, które mogą zakrywać błędy obrazu.
To wskazówki, nie dowód.
Gdzie zgłosić
- Podejrzany SMS przekaż dalej na numer 8080.
- Podejrzaną wiadomość zgłoś przez formularz na incydent.cert.pl. Zgłoszenia przyjmuje tam zespół CERT Polska.
Pieniądze albo dane już trafiły do oszusta?
- Od razu skontaktuj się z bankiem: zadzwoń na infolinię albo zaloguj się do aplikacji banku. Poproś o zablokowanie karty albo dostępu do konta.
- Zgłoś sprawę na policji.
- Jeśli oszust ma dane z twojego dowodu osobistego, zastrzeż numer PESEL w aplikacji mObywatel albo na stronie mObywatel.gov.pl. Zastrzeżenie jest bezpłatne i działa od razu.
- Zmień hasło, które mogło trafić do oszusta. Zmień je też wszędzie tam, gdzie używasz tego samego hasła.
- Zgłoś sprawę w CERT Polska przez incydent.cert.pl.
Chcesz, żebym coś sprawdziła?
Opisz w komentarzu pod dowolnym moim filmem, co do ciebie trafiło: SMS, telefon, reklamę albo profil. Bez linków, numerów i nazwisk – wystarczy opis. Zrzut ekranu tylko z zakrytymi danymi.
Wybrane sprawy pokażę w kolejnych rolkach, a imię podam tylko za zgodą tej osoby.
Nie oceniam konkretnych osób ani prywatnych kont. Pokazuję, na co patrzeć.
Jak brzmi mój werdykt
Przy fałszywkach nie używam świateł. Werdykt ma jedną z trzech postaci:
- Fałszywka – potwierdzona przez instytucję, platformę albo redakcję, którą wymieniam z nazwy.
- Nie da się stwierdzić – zobacz, na co patrzeć.
- Nie znalazłam sygnałów fałszerstwa.
W werdykcie nigdy nie piszę, że coś jest „prawdziwe” albo „bezpieczne”. Brak sygnałów fałszerstwa niczego nie gwarantuje.
Źródła po polsku
- CERT Polska, „Phishing: jak rozpoznać oszustwo i nie dać się nabrać” (aktualizacja 02.09.2026) → https://wiedza.cert.pl/bezpieczenstwo-osobiste/rozpoznanie-phishingu/
- CERT Polska, „Co zrobić w przypadku wycieku danych? Praktyczny poradnik krok po kroku” (aktualizacja 02.09.2026) → https://wiedza.cert.pl/sciezki-postepowania/wycieki-danych/
- NASK, „Usta, głos, treść, tło. Umiesz rozpoznać deepfake? Sprawdź!” (15.01.2025) → https://nask.pl/aktualnosci/usta-glos-tresc-tlo-umiesz-rozpoznac-deepfake-sprawdz-pomoga-ci-w-tym-eksperci-nask/
- Naczelna Izba Lekarska, Centralny Rejestr Lekarzy → https://rejestr.nil.org.pl/
- Główny Inspektorat Farmaceutyczny, „Reklama produktów leczniczych” → https://www.gov.pl/web/gif/reklama-produktow-leczniczych
- CERT Polska, formularz zgłoszeń → https://incydent.cert.pl/
To nie jest porada prawna. Jeśli straciłeś pieniądze albo dane, zgłoś to w banku i na policji.